الشيخ عباس القمي
62
الفوائد الرضوية في أحوال علماء المذهب الجعفرية ( فارسى )
خراسان قرار سلطنت را براى شاهزاده عباس ميرزا دادند و در همين سنهء 987 ، على قلى خان شاملو و مرشد قلى سلطان ، شاهزاده عباس ميرزا را به سلطنت برداشتند ، تا در ششم ذى الحجة سنهء 996 كه شاه سلطان محمد تاج سلطنت را به دست خود بر سر فرزند ارجمند خود ، شاهزاده عباس ميرزا نهاد و او را شاه عباس خطاب كرد و امر سلطنت بر او مستقر شد . پس معلوم شد كه شاه عباس قبل از استقرار سلطنت نيز كارهاى سلطنتى به او ارجاع داشته پس درست مىآيد اين حكايت را كه سيد جزائرى نقل فرموده . [ اكنون ] رجوع كنيم به ترجمهء مقدس اردبيلى . و بالجمله : جلالت اين شيخ معظم ، زياده از آن است كه ذكر شود . معاصر است با شيخ بهائى . رضوان اللّه عليه . و از براى اوست تصنيفات فائقه ، مانند شرح ارشاد « 1 » ، و آيات الاحكام « 2 » ، و شرح إلهيّات تجريد ، و تعليقات بر شرح مختصر عضدى ، و بر خراجيهء آشيخ على [ كركى ] . و امّا حديقة الشيعه « 3 » پس ظاهر ، بلكه موافق مشهور و تصريح جمعى از علما و محدّثين خبير ، مسلّم است كه از تصنيف آن بزرگوار است و تصريح كرده بر اين ، جناب شيخ حر عاملى « 4 » و شيخ يوسف بحرانى « 5 » و ملا محمد طاهر قمى در ملاذ الاخيار و نقّاد خبير صاحب رياض العلماء « 6 » و محدّث صالح شيخ عبد اللّه بن صالح و عالم ربّانى شيخ سليمان بن عبد اللّه بحرانى ، بل عن شيخ الجليل الآغا محمد على ابن الأستاذ الاكبر . إن اشتهار نسبة هذا الكتاب به كاشتهار الشمس ، و إنكار كونه منه كإنكار الميرزا مخدوم السنى في نواقص الروافض ، كون كتاب الاستبصار من الشيخ
--> ( 1 ) . مجمع الفائده يا مجمع البرهان فى شرح ارشاد الاذهان است كه جز ابواب نكاح و توابعش ، ساير ابواب فقهى را داراست . بر اين كتاب برخى از دانشمندان ، حواشىاى نگاشتهاند از جمله آقا محمد باقر بهبهانى ( از متاجر تا آخر قضا ) و سيد امير رفيع الدين محمد بن حيدر طباطبائى نائينى ( 2 ) . زبدة البيان بارها چاپ شده و بسيارى بر آن حاشيه نوشتهاند و به فارسى نيز ترجمه شده است ( 3 ) . دربارهء حديقة الشيعه ر . ك : الذريعه ، ج 6 ، ص 385 ؛ شرح حال محقّق اردبيلى و معرفى تأليفات او ، ص 481 ؛ مقالهء آيت اللّه كريمى جهرمى ( 4 ) . امل الآمل ، ج 2 ، ص 23 ( 5 ) . لؤلؤة البحرين ، ص 148 ( 6 ) . خاتمهء مستدرك ، ج 2 ، ص 101 ؛ رياض العلماء ، ص 383 ( قسم دوم - مخطوط )